{"id":914,"date":"2023-07-21T11:42:38","date_gmt":"2023-07-21T10:42:38","guid":{"rendered":"https:\/\/www.michalszadkowski.pl\/blog\/?p=914"},"modified":"2025-05-16T14:49:02","modified_gmt":"2025-05-16T13:49:02","slug":"moc-dobro-i-zlo","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/www.michalszadkowski.pl\/blog\/moc-dobro-i-zlo\/","title":{"rendered":"Moc, dobro i z\u0142o."},"content":{"rendered":"Czas czytania: <\/span> 5<\/span> min<\/span><\/span>\n

Czyli czego mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119, ogl\u0105daj\u0105c z dzieckiem kresk\u00f3wki.<\/h2>\n\n\n\n

Ostatnio przytrafi\u0142o mi si\u0119 kilka rzeczy. Po pierwsze, ogl\u0105da\u0142em z synem jak\u0105\u015b ods\u0142on\u0119 Transformers\u00f3w \u2013 Wojna o Cybertron. Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce seria ciekawie wprowadza nowe ods\u0142ony bohater\u00f3w znanych mi od dzieci\u0144stwa. Megatron i Optimus Prime tocz\u0105 ze sob\u0105 wojn\u0119. Ca\u0142a historia jest ciekawa przez to, \u017ce s\u0105 starymi towarzyszami broni i przyjaci\u00f3\u0142mi, a por\u00f3\u017cni\u0142o ich spojrzenie na filozofi\u0119. Obaj deklaruj\u0105 ch\u0119\u0107 pomocy dla swojego ludu. Obaj chc\u0105 by\u0107 obro\u0144cami. Jednak to, co ich r\u00f3\u017cni to pryncypia. Megatron pragnie mocy, aby chroni\u0107 swoich poddanych. Optimus, aby ich broni\u0107 potrzebuje mocy. Ka\u017cdy z nich poszukuje artefakt\u00f3w, aby wyprzedzi\u0107 drugiego. Niby to samo, ale z tak ma\u0142ej r\u00f3\u017cnicy wynikaj\u0105 ogromne skutki. Dla Megatrona moc i si\u0142a, na pocz\u0105tku niby jako \u015brodek do celu, staj\u0105 si\u0119 celem samym w sobie. W rezultacie, ten z pocz\u0105tku pe\u0142en obowi\u0105zku \u017co\u0142nierz, zaczyna u\u017cywa\u0107 swoich poddanych, aby osi\u0105gn\u0105\u0107 wielk\u0105 moc. Seria pokazuje w do\u015b\u0107 przekonuj\u0105cy spos\u00f3b, jak Megatron si\u0119 degeneruje. Z postaci z dobrymi ch\u0119ciami zmienia si\u0119 w potwora u\u017cywaj\u0105cego w\u0142asnych poddanych jako przedmiot\u00f3w (dos\u0142ownie).<\/p>\n\n\n\n

Optimus Prime w\u0142a\u015bciwie zaczyna w tym samym miejscu co Megatron. Pe\u0142en w\u0105tpliwo\u015bci i dobrych ch\u0119ci przyw\u00f3dca, tylko po drugiej stronie barykady. Jednak autoboty maj\u0105 zasad\u0119, o kt\u00f3r\u0105 walcz\u0105: \u201eWszelkie \u015bwiadome istoty, maj\u0105 prawo by\u0107 wolne\u201d. I to ratuje Optimusa, mimo chwil zw\u0105tpienia.<\/p>\n\n\n\n

Algorytmy YouTube a dobro i z\u0142o<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Po drugie, chcia\u0142em zacz\u0105\u0107 wprowadza\u0107 mojego syna w podstawy pop kultury. Pokaza\u0142em mu Luka Skywalkera, Gandalfa i Frodo Baginsa. A przez to algorytm YouTube zacz\u0105\u0142 mi ostatnio podrzuca\u0107 ogromn\u0105 dawk\u0119 nerdowskich film\u00f3w o Star Wars i W\u0142adcy pier\u015bcieni. (Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce w dzisiejszych czasach powinna obowi\u0105zywa\u0107 zasada, \u201ePoka\u017c mi jakie masz propozycje film\u00f3w na YT a powiem ci kim jeste\u015b\u201d :D)<\/p>\n\n\n\n

Szczeg\u00f3lnie Gwiezdne Wojny Lucasa s\u0105 godne polecenia do analizy psychologicznej, bo mniej znanym faktem jest, \u017ce Lucas pisa\u0142 pierwsz\u0105 sag\u0119 (IV-VI) na podstawie \u201eMonomitu\u201d Josepha Campbela. \u201eMonomit\u201d to archetypiczna droga bohatera i zosta\u0142 stworzony na podstawie analizy Mitologii wszelkich kultur, od inuit\u00f3w i aborygen\u00f3w, przez hinduizm po judeo-chrze\u015bcija\u0144stwo.<\/p>\n\n\n\n

Ciekawe jest spojrzenie na dobro i z\u0142o w tych \u015bwiatach. A jest to spojrzenie przez pryzmat mocy i w\u0142adzy. W gwiezdnych wojnach ta moc nazywa si\u0119 nawet \u201eMoc\u201d (co uwa\u017cam za cudowne, bo przecie\u017c o to chodzi\ud83d\ude0a). We W\u0142adcy Pier\u015bcieni symbolizowana jest przez pier\u015bcie\u0144 w\u0142adzy, kt\u00f3ry kusi najpot\u0119\u017cniejsze istoty \u015br\u00f3dziemia. Kusi w wyrafinowany spos\u00f3b:<\/p>\n\n\n\n

-\u201eSkorzystaj ze mnie, pomy\u015bl ile dobra mo\u017cesz uczyni\u0107 posiadaj\u0105c tak\u0105 si\u0142\u0119\u201d<\/p>\n\n\n\n

Dobre postaci musz\u0105 oprze\u0107 si\u0119 pokusie. I to, \u017ce potrafi\u0105 si\u0119 oprze\u0107 wizji mocy, mocy niby dla czynienia dobra, pokazuje ich m\u0105dro\u015b\u0107 i w\u0142a\u015bnie to, po kt\u00f3rej stronie stoj\u0105, bo wiedz\u0105, \u017ce moc dla dobra ko\u0144czy si\u0119 moc\u0105 dla mocy. Intencje to za ma\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

W gwiezdnych wojnach mamy 2 bohater\u00f3w, Dartha (Anakina Skywalkera) Vadera i jego syna Luka Skywalkera. Obaj s\u0105 pot\u0119\u017cni, jednak Anakin, z troski o ukochan\u0105 \u017con\u0119, daje si\u0119 skusi\u0107 ciemnej stronie. Jego mroczny mistrz przekonuje go: \u201ePomy\u015bl, ile dobra mo\u017cna osi\u0105gn\u0105\u0107 z tak\u0105 pot\u0119g\u0105\u201d. Jednak ten oparty na dobrych intencjach krok, ma\u0142e wykorzystanie istot jako przedmiot\u00f3w a nie podmiot\u00f3w, jeden kompromis sprawia, \u017ce granica decyzji powolutku przesuwa si\u0119 w stron\u0119 mroku. A\u017c w ko\u0144cu Anakin ko\u0144czy jako zbrodniarz i morderca.<\/p>\n\n\n\n

To tylko \u015brodek do szczytnego celu, potem Cel u\u015bwi\u0119ca \u015brodki, a potem liczy si\u0119 ju\u017c tylko cel za wszelk\u0105 cen\u0119\u2026<\/p>\n\n\n\n

O naturze z\u0142a i komu si\u0119 lepiej przyjrze\u0107.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

I teraz ciekawostka. Chc\u0119 tu napisa\u0107 o moim ol\u015bnieniu.<\/p>\n\n\n\n

Ten sam algorytm youtuba zacz\u0105\u0142 mi podrzuca\u0107 opr\u00f3cz styli walki rycerzy Jedi i ekonomii Rohanu, filmiki w stylu \u201eDlaczego imperator mia\u0142 racj\u0119\u201d lub \u201eFilozofia Saurona\u201d. Po przyjrzeniu si\u0119 co tam jest w \u015brodku, zrozumia\u0142em. Argumenty z\u0142a s\u0105 zawsze takie same.<\/p>\n\n\n\n

\u201eNie ma czego\u015b takiego jak z\u0142o, s\u0105 tylko punkty widzenia\u201d<\/p>\n\n\n\n

\u201eRobi\u0119 to dla wi\u0119kszego dobra\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\u201eWiem lepiej ni\u017c inni i dlatego dla ich dobra powinienem rz\u0105dzi\u0107\u201d.<\/p>\n\n\n\n

\u201eRobi\u0119 to dla twojego dobra\u201d<\/p>\n\n\n\n

I ku mojemu zdziwieniu nawet w nerdowskim \u015bwiatku Gwiezdnych wojen i W\u0142adcy pier\u015bcieni, kto\u015b jest w stanie to kupi\u0107. Imperator mia\u0142 racj\u0119, mo\u017ce wyr\u017cn\u0105\u0142 swoich przeciwnik\u00f3w, ale zapewni\u0142 porz\u0105dek\u2026 Sauron mo\u017ce i robi\u0142 z\u0142e rzeczy, ale dlatego, \u017ce by\u0142 skrzywdzony i nie umia\u0142 inaczej.<\/p>\n\n\n\n

To nie tyle z\u0142o, co bohaterowie tragiczni\u2026<\/p>\n\n\n\n

Chcieli dobrze, robili jak umieli, nie mo\u017cemy ocenia\u0107. To dla wi\u0119kszego dobra. To dla twojego dobra, bo ja wiem lepiej co jest dla ciebie dobre. W sumie dobro i z\u0142o to tylko s\u0142owa, zale\u017cy, gdzie stoisz, jak\u0105 masz histori\u0119. \u015awiat nie jest czarno bia\u0142y, wszystko jest troch\u0119 szare\u2026.<\/p>\n\n\n\n

Dok\u0142adnie to samo co \u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Natkn\u0105\u0142em si\u0119 ostatnio na cykl wyk\u0142ad\u00f3w historyka Stephena Kotkina. Kotkin napisa\u0142 gigantyczn\u0105 biografi\u0119 Stalina. Nie szcz\u0119dzi\u0142 tam szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, naprawd\u0119 obserwowa\u0142 i stworzy\u0142 kompleksow\u0105 sylwetk\u0119. I najsmutniejsze jest to, \u017ce wydaje si\u0119, \u017ce nawet Stalin nie my\u015bla\u0142 o sobie, \u017ce jest z\u0142y. Wydaje si\u0119, \u017ce naprawd\u0119 wierzy\u0142 w socjalizm i komunizm. Uwa\u017ca\u0142, \u017ce jego czyny to tylko \u015brodek do celu, kt\u00f3ry przyniesie p\u00f3\u017aniej wi\u0119ksze dobro. Wynik, to kilkadziesi\u0105t milion\u00f3w zamordowanych ludzi i niepoliczalna ilo\u015b\u0107 z\u0142amanych i przetr\u0105conych \u017cywot\u00f3w. Dla wi\u0119kszego dobra\u2026 A z\u0142o zale\u017cy tylko od punktu widzenia.<\/p>\n\n\n\n

I to w\u0142a\u015bnie jest natura z\u0142a<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Z\u0142o m\u00f3wi, \u017ce to dla wi\u0119kszego dobra.<\/p>\n\n\n\n

Z\u0142o nie m\u00f3wi, \u017ce jest z\u0142e. M\u00f3wi tylko, \u017ce z\u0142a nie ma.<\/p>\n\n\n\n

-To zale\u017cy od punktu widzenia, zrozum motywy, ile jest odcieni szaro\u015bci, ile dobra mo\u017cesz osi\u0105gn\u0105\u0107 dzi\u0119ki kompromisom, wybierz mniejsze z\u0142o. Nie ma nic takiego jak jedna moralno\u015b\u0107 czy prymitywne poj\u0119cia z\u0142a. –<\/p>\n\n\n\n

Bo gdy to tylko przyjmiesz, to w tle jest te\u017c, \u017ce skoro nie ma z\u0142a, to nie ma te\u017c dobra. Je\u015bli przyjmiesz to rozmycie i ambiwalencje, \u017ce nie ma z\u0142a i nie ma dobra, to zostaje tylko moc i w\u0142adza. Bo dzi\u0119ki temu cele nie s\u0105 ani dobre, ani z\u0142e, \u015brodki nie s\u0105 dobre ani z\u0142e. S\u0105 tylko skuteczne lub nieskuteczne.  <\/p>\n\n\n\n

\u201eW\u0142adza korumpuje, a w\u0142adza absolutna korumpuje absolutnie\u2026 A wielcy ludzie to z regu\u0142y \u017ali ludzie\u2026\u201d \u2013 lord Acton<\/strong><\/p>\n\n\n\n

I ostatnie mo\u017ce nie tak mroczne, ale bli\u017csze codzienno\u015bci zdanie mrocznej strony mocy:<\/p>\n\n\n\n

Wiem od ciebie lepiej co jest dla ciebie dobre, i zrobi\u0119 to dla twojego dobra, czy tego chcesz czy nie.<\/p>\n\n\n\n

To zdanie cz\u0119sto mo\u017ce opisa\u0107 postaw\u0119 m\u0142odych terapeut\u00f3w, kt\u00f3rzy naprawd\u0119 maj\u0105 absolutnie czyste intencje. Kt\u00f3rzy chc\u0105 pomaga\u0107, tylko kt\u00f3rzy w kt\u00f3rym\u015b momencie zapomnieli o czym przestrzegali nasi nauczyciele i najwi\u0119ksi teoretycy.<\/p>\n\n\n\n

\u201eDobre intencje to za ma\u0142o. Nie da si\u0119 komu\u015b zrobi\u0107 dobrze wbrew jego woli\u201d A co dla mnie najlepiej wyrazi\u0142 akurat Milton Friedman: \u201eWszelka dobra intencja jest przekre\u015blona przez u\u017cycie przymusu, kt\u00f3rym chcesz to dobro wprowadza\u0107.\u201d<\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119c podsumowuj\u0105c moje ol\u015bnienie, je\u015bli s\u0142ysz\u0119:<\/p>\n\n\n\n

Nie ma moralno\u015b\u0107, to tylko punkty widzenia i odcienie szaro\u015bci i kompromisy. To dla wi\u0119kszego dobra. To dla twojego dobra, czy tego chcesz czy nie.<\/p>\n\n\n\n

To absolutnie natychmiast zapala mi si\u0119 lampka ostrzegawcza \u201eprzyjrzyj si\u0119 lepiej z kim masz do czynienia\u201d Bo tak w\u0142a\u015bnie kusi i usprawiedliwia si\u0119 z\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

I zostaje z takim memento, niech mi na co dzie\u0144 towarzyszy w pracy, bo o wielu rzeczach mo\u017cna dyskutowa\u0107, ale o tym nie:<\/p>\n\n\n\n

\u201eKa\u017cda \u015bwiadoma istota jest podmiotem, a nie przedmiotem. Jest celem samym w sobie i ma niezbywalne prawo by\u0107 wolna. Na swoj\u0105 dol\u0119 i niedol\u0119. Nie ma tutaj kompromis\u00f3w.\u201d – Tak m\u00f3wi dobro<\/p>\n\n\n\n

Micha\u0142 Szadkowski – O mnie<\/a><\/p>

Drogi czytelniku\/czytelniczko skoro dotar\u0142e\u015b ju\u017c tutaj, b\u0119dzie mi mi\u0142o, jak skomentujesz lub udost\u0119pnisz:)<\/p>

Polecam te\u017c najnowszy wpis na moim blogu<\/a>.<\/p> <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czas czytania: <\/span> 5<\/span> min<\/span><\/span>Czyli czego mo\u017cna dowiedzie\u0107 si\u0119, ogl\u0105daj\u0105c z dzieckiem kresk\u00f3wki. Ostatnio przytrafi\u0142o mi si\u0119 kilka rzeczy. Po pierwsze, ogl\u0105da\u0142em z synem jak\u0105\u015b ods\u0142on\u0119 Transformers\u00f3w \u2013 Wojna o Cybertron. Musz\u0119 przyzna\u0107, \u017ce seria ciekawie wprowadza nowe ods\u0142ony bohater\u00f3w znanych mi od dzieci\u0144stwa. Megatron i Optimus Prime tocz\u0105 ze sob\u0105 wojn\u0119. Ca\u0142a historia jest ciekawa przez to, \u017ce … <\/p>\n

Czytaj dalej \u201eMoc, dobro i z\u0142o.\u201d<\/span><\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":921,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"om_disable_all_campaigns":false,"_monsterinsights_skip_tracking":false,"_monsterinsights_sitenote_active":false,"_monsterinsights_sitenote_note":"","_monsterinsights_sitenote_category":0,"footnotes":""},"categories":[100,19,102,38],"tags":[18,20,35,9,17],"class_list":["post-914","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-2-esej","category-duchowosc-egzystencjalizm","category-filozofia","category-psychologia","tag-doswiadczanie","tag-egzystencjalizm","tag-przypowiesc","tag-psychoterapia-warszawa","tag-tu-i-teraz"],"aioseo_notices":[],"aioseo_head":"\n\t\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t\n\t\t